ตำนานแห่ง Nike Free: เบื้องหลังวิทยาศาสตร์การกีฬาที่จุดกระแสปฏิวัติการวิ่งเสมือนเท้าเปล่า


- 16/11/2569
- เนื้อหา:
- เรียบเรียงโดย:
ในปี 2001 นักนวัตกรรม Nike อย่าง Tobie Hatfield ยืนอยู่ข้างๆ ลู่ที่มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด เพื่อดูนักวิ่งระดับมหาวิทยาลัยซึ่งเป็นตัวเต็งของประเทศวิ่งผ่านสนามที่เต็มไปด้วยหญ้า นักกีฬาเพิ่งจะซ้อมวิ่งอันเหน็ดเหนื่อยเสร็จ และเมื่อ Hatfield คอยสังเกตรูทีนหลังออกกำลังกายของพวกเขา บางอย่างก็เตะตาเขา
พวกเขาไม่ใส่รองเท้ากันสักคน
ในฐานะนักนวัตกรรมหน้าใหม่ของ Nike Innovation Kitchen และต่อมาก็เป็นทีมพัฒนารุ่นบุกเบิกที่เพิ่งก่อตั้งขึ้นได้เพียงไม่กี่เดือนเพื่อคิดค้นแนวทางใหม่ๆ ในการสร้างสรรค์รองเท้า Hatfield ได้เดินทางมายังมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ดพร้อมกับทีม Nike Running เพื่อเข้าพบ Vin Lananna โค้ชกรีฑาประจำมหาวิทยาลัย และเจาะลึกถึงเคล็ดลับวิธีการฝึกซ้อมที่อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของทีม
ขณะที่เฝ้ามองเหล่านักวิ่งเคลื่อนไหวไปบนผืนหญ้าโดยไม่สวมรองเท้า Hatfield อดสงสัยไม่ได้ว่า ทำไมนักวิ่งระดับแถวหน้าของประเทศที่มีโอกาสเลือกสวมรองเท้าวิ่งรุ่นไหนก็ได้ตามใจ กลับเลือกที่จะวิ่งด้วยเท้าเปล่า
สุดท้ายคำถามนั้นเองก็ทำให้ Hatfield และทีมของเขาเริ่มพัฒนารองเท้าวิ่งรุ่นใหม่ที่ไม่เหมือนใคร และพลิกโฉมวิธีดีไซน์รองเท้าของ Nike ไปอย่างสิ้นเชิงในอีกหลายปีต่อมา
เมื่อเข้าสู่ยุคสหัสวรรษใหม่ วงการรองเท้าวิ่งได้ก้าวไปสู่ความล้ำสมัยอีกระดับหนึ่ง ระบบลดแรงกระแทกพัฒนาขึ้น ความมั่นคงก็ได้รับการปรับปรุง และการรองรับก็ดีกว่าที่เคย แต่ในวงการนักวิ่งบางกลุ่ม กลับมีแนวคิดอีกขั้วหนึ่งที่เริ่มได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ แนวคิดที่ตั้งคำถามว่า ระบบการปกป้องเท้าทั้งหมดนั้น จริงๆ แล้วอาจกำลังขัดขวางศักยภาพตามธรรมชาติของนักวิ่งอยู่หรือเปล่า
สำหรับ Lananna โค้ชระดับแชมป์จากสแตนฟอร์ด มีความเชื่อมั่นอย่างแรงกล้าว่าการดูแลนักกีฬาให้ห่างไกลจากอาการบาดเจ็บ คือหัวใจสำคัญที่ทัดเทียมกับการฝึกฝนเพื่อเพิ่มสปีดและความทนทาน เขาจึงเริ่มนำการคูลดาวน์ด้วยเท้าเปล่าเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในโปรแกรมการฝึกซ้อม โดยเชื่อว่าการบริหารกล้ามเนื้อเท้าโดยปราศจากตัวช่วยรองรับจากรองเท้า จะช่วยเสริมสร้างความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และการทรงตัว ทำให้นักกีฬารับมือกับแรงกระแทกและความหนักหน่วงของการวิ่งได้ดียิ่งขึ้น
เมื่อกลับมาที่ Nike ทีม Innovation Kitchen ก็ได้เริ่มทดลองพัฒนารองเท้าที่เลียนแบบสัมผัสและประสบการณ์ของการวิ่งเท้าเปล่าอยู่ก่อนแล้ว แต่กระบวนการยังเป็นการทดลองอยู่ ไม่มีการนำเอาไปใช้จริง
เมื่อได้เห็นนักกีฬาของ Lananna นำแนวคิดนี้ไปใช้ฝึกซ้อมจริง Hatfield ก็เริ่มมองเห็นโอกาสครั้งใหญ่ที่กว้างไกลกว่าเดิม ด้วยศักยภาพของ Nike Sport Research Lab (NSRL) สุดล้ำสมัย แบรนด์จึงมีทรัพยากรทางวิทยาศาสตร์พร้อมสรรพในการพิสูจน์ทฤษฎีของโค้ช พร้อมเจาะลึกว่ากลไกการวิ่งเท้าเปล่านั้นจะสามารถต่อยอดสู่การสร้างสรรค์รองเท้าที่ดียิ่งขึ้นสำหรับนักกีฬาได้อย่างไร
"ทุกสิ่งที่ Vin พูดมานั้นสมเหตุสมผลไปหมด" Hatfield ย้อนรำลึกถึงเหตุการณ์ในวันนั้น "แต่เขาบอกว่าเขาไม่ใช่นักวิทยาศาสตร์ เลยพิสูจน์อะไรไม่ได้ ตอนนั้นเองที่ทุกอย่างก็ปิ๊งขึ้นมา
"ผมบอกเขาว่า 'เรามีนักวิทยาศาสตร์อยู่นะ'"

หุ่นรองเท้าไม้ที่สามารถบิดงอและยืดหยุ่นได้ชิ้นนี้ คือตัวช่วยสำคัญที่ทำให้ทีมดีไซเนอร์ของ Nike ในช่วงต้นยุค 2000 สามารถออกแบบรองเท้าที่รองรับระยะเคลื่อนไหวของเท้าได้อย่างเต็มที่ในทุกมิติ
Hatfield กลับไปยังสำนักงานใหญ่ของ Nike ด้วยเป้าหมายใหม่ หนึ่งในผลงานทดลองยุคแรกเริ่มของทีม Innovation Kitchen คือรองเท้าทรงบูทตาข่ายน้ำหนักเบาที่ติดปุ่มซิลิโคนขนาดเล็กไว้ใต้ฝ่าเท้า ซึ่งดูคล้ายรองเท้าบัลเลต์มากกว่ารองเท้าวิ่งแบบดั้งเดิมเสียอีก รองเท้าต้นแบบชิ้นนี้ได้จุดประกายให้เห็นความเป็นไปได้ว่า รองเท้ากีฬาสามารถทำหน้าที่เป็นเกราะปกป้องเท้า พร้อมปล่อยให้เท้าเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระตามธรรมชาติ
โจทย์ท้าทายในขั้นต่อไปคือการก้าวข้ามขีดจำกัดของการทดลองทั่วไป ไปสู่การทำความเข้าใจหลักวิทยาศาสตร์ที่อยู่เบื้องหลังสิ่งที่ Hatfield ได้เห็นกับตาที่สแตนฟอร์ด แม้ NSRL ใช้เวลาหลายทศวรรษในการศึกษาสมรรถนะของนักกีฬาและชีวกลศาสตร์ของการวิ่ง แต่กลับยังมีข้อมูลอยู่น้อยมากว่าการเคลื่อนไหวด้วยเท้าเปล่าโดยเฉพาะนั้น จะสามารถนำมาต่อยอดสู่การออกแบบรองเท้าได้อย่างไร
ในเดือนมิถุนายน 2002 นักวิจัย Nike ได้รวบรวมนักวิ่ง 19 คนมาที่ Ronaldo Field ที่แคมปัสของบริษัทที่เมืองบีเวอร์ตัน รัฐโอเรกอน เพื่อศึกษาว่าเกิดอะไรขึ้นกันแน่เมื่อนักกีฬาวิ่งด้วยเท้าเปล่า พวกเขาติดแผ่นสะท้อนแสงตรวจจับการเคลื่อนไหวไว้ที่สะโพก หัวเข่า ข้อเท้า และเท้าของนักวิ่งเพื่อติดตามทุกท่วงท่า จากนั้นจึงติดตั้งแผ่นวัดแรงกดแบบบางพิเศษซึ่งบรรจุเซนเซอร์ไว้ถึง 99 จุด เพื่อเก็บข้อมูลด้วยความเร็ว 100 ครั้งต่อวินาที คอมพิวเตอร์ขนาดเล็กที่บรรจุอยู่ในกระเป๋าคาดเอวทำหน้าที่บันทึกค่าการวัดทั้งหมด ขณะที่เหล่านักกีฬาวิ่งข้ามสนาม
สิ่งที่ปรากฏขึ้นมาคือภาพของการที่ร่างกายปรับตัวเมื่อถอดรองเท้าออก นักวิ่งที่ตามปกติจะทิ้งน้ำหนักลงส่วนที่แตกต่างกันของเท้า มักจะเปลี่ยนไปลงน้ำหนักที่แบนและเป็นแพทเทิร์นมากขึ้นเมื่อวิ่งเท้าเปล่า การเปลี่ยนแปลงส่วนมากเกิดขึ้นที่เท้าและข้อเท้า ที่ที่ข้อต่อและกล้ามเนื้อทำงานร่วมกันเพื่อตอบสนองกับพื้น การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนั้นช่วยกระจายแรงกระแทกขณะลงเท้าให้ทั่วถึงทั้งฝ่าเท้า พร้อมกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อมัดเล็กซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อความมั่นคงและการทรงตัว
Hatfield ย้อนเล่าถึงตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดครั้งหนึ่ง เมื่อนักวิ่งระยะไกลรายหนึ่งที่ปกติมักลงน้ำหนักหนักหน่วงที่ส้นเท้า ถึงกับตกตะลึงเมื่อได้เห็นภาพวิดีโอท่าทางการวิ่งเท้าเปล่าของตัวเอง จนต้องตั้งคำถามว่าคนที่อยู่บนหน้าจอนั้นใช่ตัวเขาจริงๆ ไหม
"เขาเชื่อว่าตัวเองชอบลงน้ำหนักที่ส้น" Hatfield นึกขึ้นมา "แต่เมื่อเราเอารองเท้าเขาออก เขาก็เปลี่ยนวิธีการลงเท้าได้อย่างธรรมชาติเลย เราเอาฟุตเทจให้เขาดู และคำพูดแรกที่เขาพูดคือ 'นั่นใช่ผมเหรอ'"
"เป้าหมายเราคือการให้นักกีฬาได้ประโยชน์จากการฝึกแบบเท้าเปล่า พร้อมให้การปกป้องและความสบาย"
Eric Avar, รองประธานและผู้อำนวยการฝ่ายสร้างสรรค์นวัตกรรม
สำหรับ Nike การศึกษาวิจัยครั้งนี้ได้มอบสิ่งสำคัญที่รองเท้าต้นแบบยุคแรกยังขาดอยู่ นั่นคือข้อมูลเชิงประจักษ์ที่วัดผลได้จริง เกี่ยวกับรูปแบบการเคลื่อนไหวที่ "รองเท้าเสมือนเท้าเปล่า" จำเป็นต้องรองรับให้ได้ ตอนนี้ วัตถุประสงค์ไม่ใช่แค่ทำให้รองเท้าเบาขึ้นหรือมีโครงสร้างเบาบางลงเท่านั้น แต่คือการทำความเข้าใจว่าเท้าต้องบิดที่ตรงไหน การตอบสนองกับแรงกระแทก และรองเท้ารองรับการเคลื่อนไหวเหล่านั้นยังไง ในแบบที่ปกป้องเท้าไปด้วย
การตรวจสอบนี้อาศัยความกล้าที่จะตั้งคำถามให้กับสมมติฐานที่มีมาอย่างยาวนาน เมื่อโปรเจกต์ดำเนินต่อไป นักวิจัย Nike คนหนึ่งได้จดวลีอันโด่งดังของ Tao Te Ching ไว้ที่กระดานไวท์บอร์ด วลีนั้นคือ "จงลืมสิ่งที่คุณรู้"
นับเป็นปรัชญาที่สอดรับอย่างลงตัวกับโปรเจกต์ริเริ่มซึ่งกำลังพลิกกรอบความคิดเดิมๆ ของวงการรองเท้าไปอย่างสิ้นเชิง
ด้วยข้อมูลจากงานวิจัยชุดใหม่ในมือ Hatfield และทีมงานจึงเริ่มนำองค์ความรู้ที่ได้เกี่ยวกับเท้าของมนุษย์ มาต่อยอดสู่การสร้างสรรค์รองเท้าที่สามารถเคลื่อนไหวไปพร้อมกับเท้าได้อย่างเป็นธรรมชาติ
แต่ความท้าทายที่ใหญ่ที่สุดอยู่ที่พื้นรองเท้า รองเท้าวิ่งแบบเดิมต้องอาศัยโครงสร้างที่แข็งเพื่อให้มีระบบลดแรงกระแทก การทรงตัว และการรองรับ แต่งานวิจัยของทีมก็เผยให้เห็นว่าเท้าขยับต่างออกไปยังไงเมื่อไม่มีโครงสร้างพวกนี้
เพื่อสร้างอิสระในการเคลื่อนไหวเช่นนั้นขึ้นมาใหม่ Hatfield จึงเริ่มทดลองบากร่องลงบนพื้นรองเท้าของรุ่นต้นแบบ ขั้นตอนนี้ รู้จักกันในชื่อการบากร่องหรือ Siping เป็นขั้นตอนที่ต้องอาศัยความอดทนมาก Hatfield ย้อนรำลึกว่าเขาใช้เวลาหลายสิบชั่วโมงในห้อง Innovation Kitchen ค่อยๆ กรีดมีด X-Acto ลงบนเนื้อโฟมเพื่อแกะสลักลวดลายให้แม่นยำตรงตามแบบ ในการกรีดร่องแต่ละรูปแบบ เขาจะทดสอบว่าการจัดวางตำแหน่งร่องเหล่านั้นส่งผลต่อลักษณะการเคลื่อนไหวของรองเท้าอย่างไร
"'เราต้องบากร่องทั้งหมดกี่ร่องกันแน่?' เรามักจะตั้งคำถามแบบนี้กันเสมอ 'ถ้าเรามีบาก 10-15 อัน แต่ละอันต้องลึกต่างกันไหม ลึกแค่ไหน' เราทดลองมั่วไปหมด เราไม่รู้ว่าเราไม่รู้อะไร"
ด้วยความตั้งใจที่จะทำความเข้าใจรูปแบบการเคลื่อนไหวที่พยายามจำลองให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ทีมงานจึงได้พัฒนาหุ่นรองเท้าแบบพิเศษขึ้นมา ซึ่งแตกต่างจากหุ่นรองเท้าแบบดั้งเดิมที่เป็นแม่พิมพ์รูปทรงเท้าแบบตันสำหรับขึ้นรูปรองเท้า เพราะหุ่นรองเท้าชิ้นนี้สร้างขึ้นจากชิ้นส่วนไม้แบบมีข้อต่อที่สามารถบิดและงอได้ เพื่อแสดงให้เห็นว่าเท้าของคนเราเปลี่ยนรูปร่างไปอย่างไรขณะเคลื่อนไหว
เครื่องมือต้นแบบชิ้นนี้ได้สะท้อนแก่นแท้แห่งปรัชญาของ Nike Free ออกมาอย่างชัดเจน นั่นคือ แทนที่จะเข้าไปควบคุมจังหวะการเคลื่อนไหวของเท้า ตัวรองเท้าจะถูกออกแบบมาเพื่อรองรับการเคลื่อนไหวตามธรรมชาติของเท้า
เมื่อส่วนพื้นรองเท้าเริ่มเป็นรูปเป็นร่าง ทีมงานจึงหันมาให้ความสำคัญกับส่วนบน ด้วยความร่วมมือกับ Eric Avar ดีไซเนอร์ Nike ทาง Hatfield และทีมงานได้ทดลองใช้วัสดุที่มีน้ำหนักเบาควบคู่ไปกับโครงสร้างอันหลากหลาย เพื่อเฟ้นหาวิธีที่จะโอบรับและล็อคเท้าให้กระชับมั่นคง โดยไม่ปิดกั้นอิสระในการเคลื่อนไหวตามธรรมชาติ
"เป้าหมายเราคือการให้นักกีฬาได้ประโยชน์จากการฝึกแบบเท้าเปล่า พร้อมให้การปกป้องและความสบาย" Avar นึกย้อนไป
ผลลัพธ์ที่ได้คือรองเท้าต้นแบบยุคแรกเริ่มของรุ่นที่จะกลายมาเป็น Nike Free 5.0 ในเวลาต่อมา ด้วยการผสานพื้นรองเท้าที่บากร่องลึกและยืดหยุ่นเป็นพิเศษเข้ากับส่วนบนน้ำหนักเบาที่เคลื่อนไหวไปพร้อมกับเท้า รองเท้าคู่นี้จึงนับเป็นการฉีกกรอบครั้งใหญ่จากรองเท้าวิ่งแบบเดิมๆ
"จุดเปลี่ยนสำคัญคือการที่เรามีวิธีปกป้องเท้า ไปพร้อมๆ กับการกระตุ้นให้กล้ามเนื้อมัดเล็กภายในเท้าและข้อเท้าได้ทำงานจนแข็งแรงขึ้น ช่วยเพิ่มขอบเขตการเคลื่อนไหวของข้อต่อ และเสริมสร้างการทรงตัวให้กับนักกีฬาไปในเวลาเดียวกัน" Hatfield กล่าว
ความท้าทายต่อมาคือการชวนให้คนอื่นเชื่อว่าดีไซน์ที่แหวกแนวนั้นช่วยปรับปรุงวิธีการเคลื่อนไหวของคนได้จริงๆ
"เราทดลองมั่วไปหมด เราไม่รู้ว่าเราไม่รู้อะไร"
Tobie Hatfield ผู้อำนวยการอาวุโสฝ่ายนวัตกรรมนักกีฬา
เพื่อพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อดีของดีไซน์ใหม่นี้ ทีมงานจึงได้พัฒนาชุดการทดสอบขึ้นมาเพื่อแสดงให้เห็นว่ารองเท้าคู่นี้ส่งผลต่อการเคลื่อนไหวตามธรรมชาติอย่างไร พร้อมทั้งบันทึกผลลัพธ์ที่ได้ไว้ และมีบททดสอบหนึ่งที่ดึงดูดความสนใจและน่าเชื่อถือเป็นพิเศษ ต้องขอบคุณผู้ร่วมทดสอบตัวจิ๋ว ที่ไม่รู้ตัวเลยด้วยซ้ำว่ากำลังมีส่วนร่วมในการทดลองครั้งนี้
ทีมนักวิจัยได้ถ่ายวิดีโอเด็กวัยหัดเดินอายุ 16 เดือนขณะกำลังเคลื่อนไหวโดยสวมรองเท้าสองคู่ที่แตกต่างกัน คู่หนึ่งเป็นรองเท้าเด็กแบบทั่วไปที่มีความแข็งกว่า ส่วนอีกคู่หนึ่งคือรองเท้า Nike Free รุ่นแรกเริ่ม ความแตกต่างเห็นได้ชัดเจนในทันที ตอนใส่ Free เด็กเคลื่อนไหวได้ง่ายกว่า ถึงขนาดเริ่มที่จะวิ่งเลย
สิ่งที่ทำให้ฟุตเทจน่าสนใจคือสัญชาตญาณตามธรรมชาติของการตอบสนองของเด็ก เขาไม่ได้โต้ตอบกับคำสั่งหรือตั้งใจเปลี่ยนการก้าว เขาแค่ขยับไปเรื่อยๆ
"เรื่องนี้สำคัญมาก เพราะเด็กอายุ 16 เดือนเป็นวัยที่กำกับท่าทางไม่ได้" Hatfield อธิบาย
ขณะที่ตัวรองเท้าเริ่มเป็นรูปเป็นร่างชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ Nike ก็เริ่มนำแนวคิดนี้ไปแชร์ให้กับเหล่านักกีฬาและโค้ชได้รับรู้ ในการแข่งขันกรีฑาชิงแชมป์โลกประจำปี 2003 ที่กรุงปารีส สมาชิกของทีม Free ได้นำรองเท้าที่กำลังพัฒนานี้ไปสาธิตให้ชม พร้อมทั้งอธิบายถึงงานวิจัยที่อยู่เบื้องหลัง
ในฤดูหนาวถัดมา งานวิจัยระยะเวลา 6 เดือนที่มหาวิทยาลัยโคโลญได้มอบหลักฐานทางวิทยาศาสตร์อีกขั้นหนึ่งเพื่อสนับสนุนแนวคิดนี้ ขณะที่งานวิจัยยุคแรกของ Nike มุ่งศึกษาว่าเท้าเคลื่อนไหวอย่างไรเมื่อไม่ได้สวมรองเท้า การศึกษาครั้งใหม่นี้ได้เจาะลึกไปถึงสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อผู้คนฝึกซ้อมโดยสวมใส่รองเท้า Free อย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ผลการวิจัยเผยให้เห็นถึงการพัฒนาในด้านความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และระยะการเคลื่อนไหวของเท้าและข้อเท้า
ภายในฤดูใบไม้ร่วงปี 2004 Nike Free ก็พร้อมเปิดตัวสู่ตลาดแล้ว
คอลเลกชันแรกประกอบด้วยรองเท้าทั้งหมด 4 รุ่น ได้แก่ รุ่นสำหรับวิ่งและรุ่นสำหรับเทรนนิ่งของทั้งผู้ชายและผู้หญิง โดยทุกรุ่นใช้ชื่อว่า Nike Free 5.0 ซึ่งตัวเลขนี้ไม่ได้ตั้งขึ้นมาโดยบังเอิญ บริษัทได้กำหนดมาตรวัดขึ้นมาที่มีตั้งแต่ 0 ถึง 10 เพื่อนิยามว่ารองเท้าจะให้ความรู้สึกใกล้เคียงกับการเคลื่อนไหวแบบเท้าเปล่ามากแค่ไหน โดยที่ 0 หมายถึงใส่แล้วเหมือนเดินเท้าเปล่า และ 10 คือรองเท้าที่มีโครงสร้างแบบปกติ เลข 5.0 อยู่ตรงกลางพอดี หมายถึงความสมดุลระหว่างการเคลื่อนไหวอย่างเป็นธรรมชาติและการปกป้อง
ถ้าจะพูดให้ชัด รองเท้า Free ไม่เคยตั้งใจจะมาแทนที่รองเท้าวิ่งแบบปกติ แต่เป็นเครื่องมือฝึกซ้อม ที่ตั้งใจสนับสนุนให้กล้ามเนื้อเท้าและข้อเท้าทำงานมากขึ้น ซึ่งปกติส่วนนี้จะเป็นหน้าที่ของโครงสร้างของเท้า แต่สำหรับนักกีฬาที่คุ้นเคยกับรองเท้าแบบดั้งเดิม การเปลี่ยนมาสวมใส่รองเท้า Free ในการวิ่งทุกครั้งอย่างกะทันหันอาจสร้างภาระหนักเกินไปให้กับกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อที่ยังไม่คุ้นชินกับการทำงานหนักที่เพิ่มขึ้น ซึ่งจะเพิ่มความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บได้ และนั่นหมายความว่าการเปิดตัวรองเท้ารุ่นนี้จำเป็นต้องใช้แนวทางที่แตกต่างออกไป
แทนที่จะเปิดตัว Free ในวงกว้างทั่วทุกช่องทาง Nike เลือกวางจำหน่ายรองเท้าจำนวนหลายพันคู่ผ่านร้านจำหน่ายอุปกรณ์วิ่งเฉพาะทางที่คัดสรรมาแล้ว ซึ่งมีพนักงานผู้เชี่ยวชาญคอยอธิบายงานวิจัยเบื้องหลังและช่วยแนะนำให้นักกีฬาเข้าใจวิธีนำรองเท้าคู่นี้ไปปรับใช้ในตารางการฝึกซ้อมได้อย่างเหมาะสม
"เราไม่รู้ว่าอนาคตจะเป็นยังไง หรือสุดท้ายรองเท้านี้จังดังเปรี้ยงปร้างแค่ไหน แต่เราอยากให้โอกาสที่ดีที่สุดเพื่อให้มันประสบความสำเร็จ" Hatfield เล่าย้อนความหลัง
นักกีฬาได้รับคำแนะนำให้เริ่มต้นจากการสวมรองเท้า Free เพื่อเดินก่อน จากนั้นจึงค่อยๆ ปรับไปสู่การวิ่งเหยาะๆ เบาๆ และเพิ่มระยะเวลาการวิ่งให้นานขึ้นเมื่อเท้าเริ่มปรับตัวได้แล้ว การทำให้มั่นใจว่าพวกเขารู้วิธีใช้งานรองเท้าได้อย่างถูกต้องนั้นมีความสำคัญไม่แพ้กับการอธิบายถึงนวัตกรรมที่อยู่เบื้องหลังเลย

ทีมพัฒนานวัตกรรมของ Nike ได้ทดลองสร้างโมเดลรองเท้าที่ยืดหยุ่น หุ่นรองเท้า และวัสดุหลากหลายรูปแบบ เพื่อดูว่าจะสามารถต่อยอดแพลตฟอร์ม Free ไปในทิศทางไหนได้อีกบ้าง
แม้จะใช้เวลาหลายปีในการวิจัยและพัฒนานวัตกรรม แต่ Nike Free ก็ไม่ได้ประสบความสำเร็จในชั่วข้ามคืน คอนเซปต์การวิ่งเท้าเปล่าไม่ใช่สิ่งนักกีฬาหลายคนคุ้นเคย และคนก็ไม่ได้เข้าใจประโยชน์ของมันในทันที
ทีมนักนวัตกรรมของ Nike ยังคงเดินหน้าปรับปรุงดีไซน์และทดลองใช้วัสดุใหม่ๆ อย่างต่อเนื่อง แต่ตัวรองเท้ากลับยังประสบความลำบากในการสร้างความนิยมในวงกว้าง จริงๆ แล้ว ในจุดหนึ่ง Nike เกือบไม่ทำแฟรนไชส์นี้ต่อแล้ว
แต่แล้วในปี 2009 มี 2 สิ่งเกิดขึ้น
อย่างแรง การทดลองที่กินเวลา 5 ปีได้บ่มเพาะเป็น Nike Free 5.0 V4 รุ่นที่ 4 ซึ่งเป็นรุ่นที่ล้ำหน้าที่สุด ดีไซเนอร์ Thomas Bell ได้พัฒนารองเท้าต้นแบบผ่านการปรับแก้มาแล้วราว 30 รอบ โดยพลิกโฉมรองเท้าให้มีรูปทรงที่เพรียวบางและปราดเปรียวขึ้น พร้อมโครงสร้างที่เบาและเรียบง่ายกว่าเดิม
จากนั้นก็มีหนังสือขายดีเล่มหนึ่งที่บันทึกเรื่องราวความสามารถทางกีฬาอันน่าทึ่งของเหล่านักวิ่งชาว Tarahumara แห่งเม็กซิโก และหนังสือเล่มนี้ก็ได้สร้างปรากฏการณ์เขย่าวงการวิ่งไปทั่วโลก แทบจะในชั่วข้ามคืน การวิ่งเท้าเปล่าและรองเท้าสไตล์มินิมอลก็กลายเป็นหัวข้อสนทนาหลักที่ผู้คนให้ความสนใจอย่างกว้างขวาง คำถามเดียวกันกับที่เคยผลักดันให้ Hatfield และเพื่อนร่วมทีมก้าวเข้าสู่ห้องปฏิบัติการ Innovation Kitchen เมื่อเกือบทศวรรษก่อน กำลังดึงดูดความสนใจของเหล่านักวิ่งทั่วทุกหนแห่งในเวลานี้
Nike Free พร้อมเกิดแล้ว
ตั้งแต่ปี 2010 ถึง 2012 ยอดขายของ Nike Free พุ่งสูงขึ้นเกือบ 6 เท่า สิ่งที่เริ่มต้นจากการทดลองฝึกซ้อมนอกกรอบ ได้กลายเป็นปรากฏการณ์ที่ได้รับความนิยมอย่างล้นหลาม


เมื่อ Free เริ่มฮิต ปรัชญาการเคลื่อนไหวอย่างเป็นธรรมชาติของรองเท้ารุ่นนี้ก็เริ่มมีการนำไปประยุกต์ใช้ในกีฬาประเภทอื่นๆ นอกเหนือจากการวิ่ง Nike ได้ร่วมมือกับเหล่านักกอล์ฟชั้นนำของแบรนด์เพื่อพัฒนารองเท้ากอล์ฟที่ผสานหลักการเบื้องหลังเทคโนโลยี Free เข้าไว้ด้วยกัน โดยเพิ่มความยืดหยุ่นให้มากขึ้นเพื่อรองรับการเคลื่อนไหวในจังหวะการสวิงไม้กอล์ฟ
ในปี 2014 Nike ได้เปิดตัวพื้นรองเท้าชั้นนอกที่มีแพทเทิร์น 6 เหลี่ยม ที่ทำให้ Free สามารถบิดงอได้หลายทิศทาง ให้การรองรับการบิด งอ หรือขยับของเท้าได้ดีขึ้นระหว่างเคลื่อนไหว
สองปีต่อมา Nike ได้เปิดตัวนวัตกรรมใหม่อีกขั้นที่เรียกว่าโครงสร้างเรขาคณิตแบบ Auxetic ซึ่งเป็นลวดลายที่ช่วยให้พื้นรองเท้าสามารถขยายตัวได้ทั้งตามแนวยาวและแนวขวางในขณะที่เท้าเคลื่อนไหว ไอเดียนี้ต่อยอดมาจากการทดลองก่อนหน้านี้เกี่ยวกับแผงกระเป๋าเป้แบบขยายตัวได้ ซึ่งเคยถูกพับเก็บไว้ก่อนจะมีการนำมาประยุกต์ใช้ในรูปแบบใหม่กับรองเท้า ดีไซน์ที่ได้ถือกำเนิดขึ้นได้กลายเป็นเอกลักษณ์สำคัญของรองเท้ารุ่น Nike Free RN ซึ่งเปิดตัวในปี 2016

ลวดลายโครงสร้างเรขาคณิตแบบ Auxetic ที่เปิดตัวครั้งแรกในปี 2016 ซึ่งออกแบบมาเพื่อรองรับการกระดกข้อเท้าขึ้น และการเหยียดปลายเท้าลง หรือการงอเท้าขึ้นและลงได้ดียิ่งขึ้น
หลังจาก Nike Free เปิดตัวได้มากกว่า 2 ทศวรรษ รองเท้าวิ่งได้มีการพลิกโฉมเบอร์ใหญ่ ตั้งแต่ระบบลดแรงกระแทกแบบขั้นสูงของ Vomero ไปจนถึงเทคโนโลยีแผ่นรองคาร์บอนของยุคซูเปอร์ชู ดีไซเนอร์ก็ได้ผลักดันเทคโนโลยีไปสู่อีกขั้น
แต่ในความก้าวหน้าเหล่านั้น Nike Free ยังคงพื้นที่ที่ไม่เหมือนใครในวงการวิ่งอยู่
ในขณะที่รองเท้าแข่งความเร็วเสริมประสิทธิภาพอย่าง Alphafly และ Apex มอบเทคโนโลยีการส่งแรงกลับเพื่อพานักกีฬาให้วิ่งในระยะไกลได้ แต่ Free ช่วยสร้างความแข็งแรง สมดุล และความคล่องตัวเพื่อไปให้ถึงจุดหมายได้ ทั้งสองส่วนทำงานประสานกันอย่างลงตัว โดยต่างฝ่ายต่างช่วยเสริมประสิทธิภาพออกมาได้ดียิ่งขึ้น
"โปรเจกต์อย่าง Nike Free และซูเปอร์ชูแบบโมเดิร์นไม่จำเป็นต้องแข่งกันเอง" Avar กล่าว "ทั้งสองผสานทำงานร่วมกันได้ในฐานะส่วนหนึ่งของระบบเสริมประสิทธิภาพแบบองค์รวม เพื่อช่วยให้นักกีฬาฝึกซ้อม เคลื่อนไหว และโชว์ฟอร์มได้เต็มที่"
"เมื่อสวม Nike Free ประสบการณ์การวิ่งด้วย Air Max หรือ Vomero หรือ Pegasus ก็จะดีขึ้น" Hatfield อธิบาย
สำหรับ Hatfield การเติบโตของกระแสรองเท้าวิ่งพื้นหนายิ่งทำให้ Free กลายเป็นตัวเสริมที่ลงตัวอย่างเป็นธรรมชาติ และเป็นสิ่งที่เขาเชื่อว่าเหล่านักกีฬาต้องการมากยิ่งกว่าครั้งไหนๆ ในเวลานี้
"ทุกวันนี้ผมยังได้รับสายจากนักกีฬาตัวท็อปหลายคนที่โทรมาบอกว่า อยากได้ฟีลลิ่งที่ใกล้ชิดและสัมผัสพื้นได้เต็มๆ เท้ามากกว่านี้" เขาเล่า
ตอนนี้มีตัวเลือกให้จัดเต็มยิ่งกว่าเดิมกับรองเท้าเทรนนิ่งรุ่นใหม่อย่าง Nike Free 3.0 และ 5.0 ที่สานต่อแนวคิดดั้งเดิมเรื่องการเคลื่อนไหวอย่างเป็นธรรมชาติส่งต่อไปยังนักกีฬารุ่นใหม่อีกเจเนอเรชัน ดีไซน์รุ่นล่าสุดเหล่านี้เกิดขึ้นได้จากกระบวนการบากร่องพื้นรองเท้าด้วยหุ่นยนต์รูปแบบใหม่ที่พัฒนาขึ้น ณ ศูนย์สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ขั้นสูงของ Nike โดยผสานเทคโนโลยีแมชชีนวิชัน เพื่อบากร่องได้อย่างแม่นยำในระดับความลึกและองศาที่แตกต่างกัน ทะลุผ่านชั้นวัสดุต่างๆ ของรองเท้าได้พร้อมกันในคราวเดียว

ทีมวิศวกรในศูนย์สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ขั้นสูงได้นำหัวตัดจากเครื่องจักรหนึ่งมาผสานเข้ากับชิ้นส่วนหุ่นยนต์ของอีกเครื่องจักรหนึ่ง เพื่อสร้างสรรค์เทคนิคการบากร่องพื้นรองเท้าที่ทำได้ในทุกระดับความลึกและทุกองศา
จากเดิมทีดีไซเนอร์เคยต้องใช้เวลาหลายชั่วโมงในการแกะร่องดอกพื้นรองเท้าด้วยมือโดยใช้มีดคัตเตอร์ X-Acto ปัจจุบันทีมงานสามารถทดลองปรับแต่งรูปแบบดีไซน์ได้มากกว่า 12 แบบขึ้นไปในวันเดียว ปลดล็อคความเป็นไปได้ใหม่ๆ ให้กับ Nike Free และอนาคตของรองเท้าสายยืดหยุ่นแบบไร้ขีดจำกัด
Hatfield อธิบายว่ามรดกชิ้นสำคัญของ Free ไม่ได้จบแค่เรื่องของตัวรองเท้า แต่ยังต่อยอดไปถึงปรัชญาที่รองเท้ารุ่นนี้ช่วยสร้างบรรทัดฐานไว้ ซึ่งยึดมั่นในความเชื่อที่ว่า ดีไซน์ที่เจ๋งที่สุดเริ่มต้นจากการเข้าใจธรรมชาติการเคลื่อนไหวของร่างกายมนุษย์อย่างแท้จริง
"ถ้าถามว่า Free ทิ้งอะไรให้เราไว้บ้าง ก็ต้องตอบว่า มันทำให้เราทุกคน ทั้งดีไซเนอร์ วิศวกร นักพัฒนา ฝ่ายการตลาด ต้องบอกว่า 'เอาล่ะ ไม่ว่าเราจะสร้างอะไรต่อไป มันต้องทำงานผสานไปกับร่างกายเราได้ด้วย ไม่ควรต้องแยกจากกัน แต่ควรส่งเสริมกัน'"









